سرگذشت تقسیمات کشوری ایران (کتاب اوّل از ۱۲۸۵ تا ۱۳۸۵ ش)

سرگذشت تقسیمات کشوری ایران
(کتاب اوّل از ۱۲۸۵ تا ۱۳۸۵ ش)
 
تحولات اجتماعی و اقتصادی در هر جامعه بر پایهٔ مطالعهٔ زیربنایی، از جمله آمایش سرزمین است و این آمایش بدون شناخت شهرها، ایالات و نواحی گوناگون مقدور نخواهد بود. از دیرباز برای ادارهٔ سرزمین پهناوری چون ایران، با گستردگی و تنوع اقلیمی و فرهنگی و پیشینهٔ تمدنی چندهزارساله، شناخت اقامتگاه‌ها و کانون‌های اجتماعی و تقسیم‌بندی‌ نواحی، به شیوه‌های مختلف مورد توجه بوده‌است و هرچه روابط اجتماعی بیشتر و پیچیده‌تر و جوامع روستایی و شهری متحول‌تر شده‌اند، نیاز به مطالعهٔ مسائل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و چگونگی روابط انسانی، در جوامع کوچک و بزرگ بیشتر شده‌است. بدون شک، شناخت شهرها، بخش‌ها و روستاهای کشور و همچنین تقسیمات درونی آن‌ها (تقسیمات کشوری)، مقدمهٔ واجب و پیش‌نیاز این مطالعات و برنامه‌ریزی و مدیریت آگاهانه در کشور بوده و هست. بدین سبب، طرح پژوهشی «سازمان‌های اداری و تقسیمات کشوری» در بنیاد ایران‌شناسی، توسط دکتر حسن حبیبی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی و عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، طراحی شد و زیر نظر وی به اجرا درآمد.
    دامنهٔ موضوع طرح مذکور درازنای تاریخ ایران پیش از اسلام را تا عصر حاضر دربر می‌گیرد. برای بررسی دقیق‌تر طرح لازم بود تا دوره‌های صد و یا دویست‌ساله مورد بررسی قرار گیرد؛ به همین جهت، اولین مجموعه از این طرح به تقسیمات کشوری در یکصد سال اخیر (از ۱۲۸۵ تا ۱۳۸۵ ش) اختصاص یافت؛ برهه‌ای که در آن سه قانون مهم در این حوزه، یعنی قوانین سال‌های ۱۲۸۶، ۱۳۱۶ و ۱۳۶۲ ش تحولات جدیدی را در تقسیمات کشوری ایران به وجود آورده‌است.
    برای شکل‌گیری این اثر، با در نظر گرفتن ریشه‌های تاریخی، اجتماعی، سیاسی، جغرافیایی، ادبی و بین‌رشته‌ای بودن آن، از مطالعات و تخصص محققان گوناگون استفاده شده‌است. این اثر جلد اول از مجموعهٔ اسناد و مدارک سازمان‌های اداری و تقسیمات کشوری ایران است. در این جلد، علاوه بر مقدمه و بخش تمهید، استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و اصفهان مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته‌است.
    جلد نخست کتاب سرگذشت تقسیمات کشوری ایران (کتاب اوّل از ۱۲۸۵ تا ۱۳۸۵ ش)، تألیف سرکار خانم فاطمه فریدی مجید، با همکاری خانم‌ها فاطمه دفتری و نجمه ملک‌پور، و با مقدمه، تمهید و بررسی نهایی دکتر حسن حبیبی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی و عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که در ۴۷۱ صفحه ازسوی بنیاد ایران‌شناسی منتشر شده‌است.