گنجینهٔ گویش‌شناسی فارس ـ دفتر ششم

 

گنجینهٔ گویش‌شناسی فارسی ـ دفتر ششم
تألیف: عبدالنبی سلامی
چاپ اوّل/ ۱۳۹۰
شابک: ۵ ـ ۰۹ ـ ۶۱۴۳ ـ ۶۰۰ ـ ۹۷۸
شابک دوره: ۸ ـ ۳۳ ـ ۷۵۳۱ ـ ۹۶۴ ـ ۹۷۸
 

دفتر ششم از مجموعهٔ گنجینهٔ گویش‌شناسی فارس به بررسی نُه گویش دیگر جنوب شرقی فارسی، شامل گویش‌های اِهوه‌ای، باشتویه‌ای، بلوچی، جویُمی، چاه‌گونویی، دُرزی، دشتی (دَشتِنی)، لای‌زَگانی، و مَزایجانی/ ساچونی پرداخته‌است.
    از این گویش‌ها، شش گویش اِهوه‌ای، باشتویه‌ای، بلوچی، جویُمی، دُرزی، و دَشتِنی در محدودهٔ شهرستان لار واقع‌اند، دو گویش لای‌زَگانی و چاه‌گونویی در شهرستان داراب، و گویش‌های مَزایجانی/ ساچونی در شهرستان تازه ایجادشدهٔ زرین‌دشت، به مرکزیت حاجی‌آباد تکلم می‌شوند.
    از میان گویش‌های لارستانی این دفتر، دو گویش اِهوه‌ای و بلوچی، گویش‌های مهاجر از استان هرمزگان‌اند که در منتهاالیه مرز شرقی لارستان با هرمزگان، در دو جامعهٔ سنّتی دامدار، و درعین‌حال محروم، تکلم می‌شوند. این گویش‌ها با وجود تفاوت‌های مشهود، با گویش‌های اَچُمی لارستان، از جمله چهار گویش اَچُمی این دفتر (باشتویه‌ای، جویُمی، دُرزی، و دَشتِنی)، خویشاوندند. وجه اشتراک شاخص آن‌ها ساخت کُنایی (ارگتیو) در زمان‌های گذشتهٔ فعل‌های متعدی است.
    سه گویش چاه‌گونویی، لای‌زَگانی، و مَزایجانی/ ساچونی، ازنظر ساخت دستوری فعل‌های متعدی، با گویش‌های اَچُمی مزبور کاملاً متفاوت‌اند و به ساخت دستور فارسی معیار نزدیک‌اند. از میان این سه گویش، لای‌زَگانی گویشی لری است که بیش از دویست سال است که از سرزمین مادری (کهگیلویه و بویراحمد) خود دور افتاده‌است، اما بی‌تردید هنوز بسیاری از ویژگی‌های گویش لری را، علی‌رغم بُعد زمانی و مکانی، حفظ کرده‌است.