جامع‌التمثیل

 
کتاب جامع‌التمثیل از جملهٔ قدیم‌ترین کتاب‌های امثال و حاوی تمثیل‌های ایرانی است که طی چهار قرن از پرخواننده‌ترین کتاب‌های اخلاقی و داستانی بوده که در عصر صفوی تألیف شده‌است. این کتاب ارزشمند و پرفایده، که مثل‌های ایرانی را همراه با آیه و حدیث و شعر به خواننده عرضه می‌کند، با وجود چاپ‌های سربی و سنگی فراوانی که داشته، تا کنون به شیوه‌ای منقح منتشر نشده‌بود. همچنین، به دلیل اینکه کتاب مذکور مخاطبان بسیار داشته‌است، اختلاف نسخه‌های خطی و چاپی آن نیز زیاد و گاه نثر آن‌ها متفاوت است. مؤلف کتاب نیز به‌رغم اینکه از اولین تدوین‌کنندگان امثال فارسی در عصر صفویه بوده، ناشناخته باقی مانده‌است. محمدعلی (یا محمد) حَبْله‌رودی (زنده ۱۰۵۴ق) این کتاب را در حیدرآباد دکن تألیف کرده که خود اصالتاً از مردمان سیمین‌دشتِ فیروزکوه بوده‌است.
    مَثَل‌ها حکمت‌های تجربی مردم هستند و همان نقشی را در کلام و گفتار مردم دارند که فلسفه در اندیشه‌های خواص؛ ازاین‌رو، مثل‌ها از این حیث بازتابی از زندگی مردم هستند. مثل‌ها گرچه موضوع یا مورد و مضمون کوچکی را مطرح می‌کنند، به دلیلی استعاری بودن کلیدواژه‌ها، حکمی عام و کلی می‌یابند. این شمول و کلیت حتی در سطح دو یا چند فرهنگ نیز دیده می‌شود؛ چنان‌که مضمون یا عین مثلی را در فرهنگ‌ها و کشورهای مختلف می‌توان دید. از سوی دیگر، مطالعهٔ ضرب‌المثل‌های هر ملت به‌خوبی می‌تواند خلقیات، عادات خوب و بد، فکر و اندیشه، حساسیت‌ها و یا علایق مردمان هر فرهنگ را نشان دهد.
    کتاب جامع‌التمثیل نوشتهٔ محمدعلی حبله‌رودی و به تصحیح دکتر حسن ذوالفقاری، مدیر گروه آموزش زبان فارسی فرهنگستان، و با همکاری خانم زهرا غلامی است که انتشارات معین و مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی آن را در ۹۷۶ صفحه و با شمارگان ۱۱۰۰ نسخه منتشر کرده‌اند.