تحول واحدها و سازمان ژانرهای لیریکی در نظم فارس و تاجیک

تحول واحدها و سازمان ژانرهای لیریکی
در نظم فارس و تاجیک
 
نظم فارس و تاجیک در عمر دراز تاریخی خود، چندین دگرگونی بزرگ را پشت سر گذاشتهاست که یکی از جدّیترین این دگرگونیها در قرن بیستم، در آنچه آن را «شعر آزاد» مینامیم، رخ دادهاست. دگرگونیهای اجتماعی و پیشرفت علم و فنّاوری در این قرن، پیوند مردم را با یکدیگر بیشتر کرد و ملتها را به همکاری با هم تشویق نمود. این وحدت ادبیات، ملل جهان را نیز به هم نزدیکتر کرد. شعر در بسیاری از کشورها همگون شد و ادیبان روندهای نوین ادبیات جهانی را مورد تحقیق و بررسی قرار دادند.
    شعر آزاد محصول همین دوره در نظم فارس و تاجیک است که بعضی نشانههای آن از نظم قدیم (شعرهای بدون وزن و قافیه، اساس ریتمیک، از بعضی آثار نظم اهل تصوف، سرعت و شدت درامی، خطاب و ندا، همسویی با رقص و سرود، پایکوبی و دستافشانی) باقی مانده و بعضی نیز از شعر مردمی (زبان گفتاری، سخن ساده و صمیمی عامهفهم) سرچشمه گرفته، اما در کل زادهٔ حیات نو اجتماعی است. این واحدها در ابتدای انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ میلادی توانست روحیهٔ همهٔ واحدهای سنّتی را فراگیرد و تغییراتی ساختاری و سازمانی در آنها ایجاد کند. شاعران نسل اول بعد از انقلاب اکتبر به قالب و ژانرهای سنّتی توجه نمودند و شاعران اواخر سالهای پنجاه و ابتدای سالهای شصت میلادی، دنبالهرو شعر آزاد و سبک نوین شعر امروز جهانی شدند. شعر آزاد قالبهای سخت و سنگین شعر سنّتی را به کناری گذاشت و دستاوردهای نوین شعر جهانی را پذیرفت و شاعرانی چون صدرالدین عینی، ابوالقاسم لاهوتی، پیرو سلیمانی، محمدجان رحیمی، حبیب یوسفی و دیگران به شعر اروپایی انقلابی تکیه کردند.
    در مجموعهٔ حاضر، تاریخ پیدایش و تکوین ژانرهای غنایی، تأثیرهای متقابل بین آنها، و اساس ملی و بینالمللی رشد ژانرها، شعر نو، شعر ذهنی و اساس زیباییشناسی نظم امروز مورد بررسی قرار گرفتهاست.
    کتاب تحول واحدها و سازمان ژانرهای لیریکی در نظم فارس و تاجیک، نوشتهٔ شاهزمان رحمان است که انتشارات پژوهشگاه فرهنگ فارسی ـ تاجیکی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستان آن را در ۳۳۲ صفحه منتشر کرده‌است.