نمونهٔ ادبیات تاجیک

 
در تاریخ ملتها، کتابها بخشی جداییناپذیر از حیات فرهنگیاند که به آنها هویت فرهنگی و تاریخی میبخشند و منبعی قدرتمند برای تجدید حیات معنوی در ادوار مختلف در اختیار ملتها قرار میدهند. برخی از کتابها، جدا از ارزش فرهنگی، به اعتبار محتوا و زمان تحریر و نشر، کارکردی سیاسیـ اجتماعی پیدا میکنند و به همین علت بر اهمیت آنها افزوده میشود و هر مورّخ تاریخ سیاسی و اجتماعی به این کتابها، حتی اگر علیالظاهر در قلمرو سیاست نباشند، به چشم سندی استوار از تاریخ حیات سیاسی آن ملت مینگرد.
    تاریخ سیاسی تاجیکان، بهعنوان فرهنگیترین ساکنان منطقهٔ آسیای مرکزی، با تاریخ فرهنگی آنان درآمیخته و سیاسیترین مبارزات آنها همیشه رنگ و بویی از فرهنگ با خود داشتهاست. در این میان، بیگمان تلاشهای صدرالدین عینی، بنیانگذار ادبیات نوین تاجیک، به دلیل اینکه آغازگر راه و تدوامبخش باورهای فرهنگی و هویتی تاریخ مردم تاجیک آسیای مرکزی است، از اهمیت بسزایی برخوردار است. وی در دورهای که هویت و حتی فلسفهٔ وجودی یک قوم، با تاریخ هزارسالهاش، مورد هجمه قرار گرفتهبود، به مدد تأثیر قلم خود، باورهای دروغین نژادپرستان فرهنگگریز را آشکار ساخت. نمونهٔ ادبیات تاجیک مشتی از خرواری بود که اگرچه شتابزده و با سرعت تهیه شد، توانست هیاهوی غوغاگران مخالف با هویت ملی و نژادی و فرهنگی و زبان قومی تاجیک را ساکت کند و فروبنشاند. بااینکه از تاریخ گردآوری این مجموعه بیش از هشتاد و چند سال میگذرد و اکنون تاجیکان صاحب دولت مستقل هستند، هنوز هم این کتاب برای آنان بهمثابهٔ سجل و گواهی وجودی است و آن را ارج مینهند و به آن مفتخرند.
    دکتر علی رواقی، عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، که تعلق خاطر عمیقی به فرهنگ و زبان فارسی در همهٔ گونهها و گویشهای آن دارد، این مجموعه را تصحیح کرده، استاد محمدجان شکوری، دیگر عضو پیوستهٔ فرهنگستان نیز مقدمهای عالمانه بر آن نوشتهاست. همچنین فرزند استاد صدرالدین عینی، استاد کمالالدین عینی، مقدمهای در باب این اثر و نیز مقالهای با عنوان «معنای کلمهٔ تاجیک» بر آن افزودهاند.
    کتاب نمونهٔ ادبیات تاجیک، با انتخاب و گردآوری مرحوم صدرالدین عینی و به کوشش دکتر علی رواقی است که سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران آن را در ۳۷۲ صفحه و با شمارگان ۳۰۰۰ نسخه منتشر کردهاست.