شهرهای ایران‌شهر

 
سرزمین ایران از دیرباز مهد فرهنگ و تمدنی اصیل بوده که مظاهر آن در عرصهٔ فرهنگ و تمدن جهانی جای گرفته و تا زمان حاضر باقی مانده‌است. از جملهٔ ویژگی‌های فرهنگ غنی ایران‌زمین، علاوه بر داشتن زبان‌ها و گویش‌های گوناگون، آداب‌ورسوم خاصی است که در طول تاریخ با داشتن خصیصه‌های مخصوص به خود و با از سر گذراندن تهاجم‌های اقوام مختلف، هنوز ثابت و استوار باقی مانده‌اند. این ویژگی‌ها و جذابیت‌ها، در طول سالیان متمادی همواره سیاحان، مورخان، جغرافی‌دانان و ارباب فضل و هنر را به‌سوی خود کشانیده‌است که حاصل مطالعات آنان گنجینه‌ای را فراهم آورده‌است. گاه نیز در مورد یک شهر یا ولایت کتابی جامع‌الاطراف تألیف شده که امروز از گران‌بهاترین منابع تحقیقات ایرانی به شمار می‌رود.
    امروزه با شتاب یافتن تولید و انتقال دانش و اطلاعات، دیگر برای محققان و مشتاقان علوم مختلف مجال آن‌چنانی‌ای برای کسب معرفت کلی در باب تمام علوم وجود ندارد. بالطبع در حوزهٔ ایران‌شناسی نیز وضعیت به همین صورت است و علی‌الخصوص آن زمان که شخصی بخواهد آگاهی‌های لازم و ضروری را از مظاهر سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، مراکز دینی، و آثار تاریخی ایران، هرچند به‌صورت خلاصه، در اختیار داشته‌باشد، لزوم وجود مرجعی جامع در حوزه‌های فوق بیشتر احساس می‌شود و به نظر می‌رسد مجموعهٔ حاضر بتواند پاسخگوی بخشی از این نیاز باشد.
    طرح تألیف کتاب شهرهای ایران‌شهر در سال ۱۳۸۵ مطرح شد که با نگاهی دیگرگونه به مسائل شهری و با هدف شناساندن شهرهای ایران، از قدیم‌الایام تا کنون، به‌صورت جامع‌الاطراف و درعین‌حال به‌طور خلاصه، در هریک از مقوله‌های فرهنگی، اجتماعی، تاریخی، جغرافیایی، صنعتی، اقتصادی و جز این‌ها، بررسی شد. در تألیف این مجموعه، علاوه بر شهرهای باسابقه، روستاهایی که تا پایان سال ۱۳۸۵ به شهر تبدیل شده‌اند نیز جزو مدخل‌ها قرار گرفته‌اند و برای شهرهای جدیدالتأسیس، از ابتدای سال ۱۳۸۶ به بعد، پس از پایان یافتن مجموعهٔ شهرهای ایران‌شهر، یک جلد مجزا به‌صورت تکمله تألیف و تدوین خواهد شد. در جلد دوم این مجموعه ۴۱ نویسنده ۱۱۴ مقاله را تألیف کرده‌اند که شامل شهرهای «باباحیدر» تا «پیشین» می‌شود.
    کتاب شهرهای ایران‌شهر، پژوهش گروهی بنیاد ایران‌شناسی و با مدیریت دکتر محمدرضا نصیری، عضو وابسته و دبیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و با طرح، مقدمه، بررسی و تدوین نهایی دکتر حسن حبیبی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی و عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که بنیاد ایران‌شناسی جلد دوم آن را در ۴۹۵ صفحه و با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه منتشر کرده‌است.