حذف واکه و قلب واجی در تصریف فعل در گویش تاتی گیفان

ندا هدایت (دانش‌آموختۀ دکتری رشتۀ زبان‏شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران)

 

چکیده: مقالۀ حاضر به بررسـی دو ویـژگی منحـصر به فرد در ساختار فعلی یکی از گونه‏های تاتی مرسـوم در دهسـتان گـیفان، واقـع در شمال غربی خراسان و شمال شهرستان بجنورد، می‏پردازد. بررسی‏ ساختار فعلی وجود فرایندهای واجی گوناگونی را در تصریف فعل نشان می‏دهد. حذف واکه و قلب از جملۀ این فرایندها هستند که رخداد آنها مشروط به شرایط ساختواژی است. این دو فرایند در گویش گیفانی، به دلیل پیروی از شرایط آوایی معمول برای رخداد جهان‏شمول هستند، اما آنچه آنها را زبان‏ویژه می‏کند نظام‏مند بودن وقوع آنها براساس برخی شرایط ساختواژی است. افزودن پیشوند تصریفی به ستاک فعل و تکواژ نفی به پیشوند وجه اخباری شرایط را برای حذف واکه از ستاک یا پیشوند فراهم می‏کند. حذف واکه از ستاک که تابع برخی ویژگی‏های آوایی و وجود ساختار هجایی CVCV پس از پیشوند تصریفی است امکان مجاورت همخوان‏های گرفتۀ g یا f با یک روان را در برخی افعال فراهم کرده و فرایند قلب را زمینه‏چینی می‏کند.

 

کلید‏واژه‏ها: گویش تاتی گیفان، تصریف فعل، شرایط ساختواژی، حذف واکه، قلب.