گزارش عملکرد و برنامه‌های آیندۀ گروه ادب معاصر

گزارش عملکرد و برنامه‌های آیندۀ گروه ادبیات معاصر
 
گروه ادبیات معاصر در سال ۱۳۹۴ در حوزه‌های مرتبط با ادبیات معاصر و طرح‌های مصوّب این گروه، فعالیت‌های خود را ادامه داد. جزئیات فعالیت‌های انجام‌یافته و همچنین برنامه‌های آتی این گروه بدین شرح است:
طرح‏ها
    گروه ادب معاصر از بدو تشکیل (۱۳۸۴) تا کنون مجری پنج طرح و چندین برنامۀ پژوهشی بوده و محصول آن‌ها را به صورت ۱۸ اثر درخور توجه در «مجموعۀ ادب معاصر فارسی» منتشر کرده است. آنچه ذیلاً ارائه می‏شود شرح چگونگی پیشبرد جزئیات هریک از این طرح‏ها در سال ۱۳۹۴ است.
طرح سیر تحوّل ژورنالیسم در ایران
    هدف از این طرح عبارت است از بررسی و نگارش تاریخچۀ فشردۀ ژورنالیسم در ایران، با اتکا به زمینه‏های تاریخی شکل‏گیری آن، پرداختن دقیق و جزءنگارانه به نوشته‏های ژورنالیستی ارزشمند هر دوره، بررسی زبان و سبک ژورنالیستی آن‌ها، و مشخص‏کردن نویسندگان اصلی و صاحب‏نفوذ دارای سبک ژورنالیستی. از سال ۱۳۹۳ تا کنون بانک نسبتاً غنی و پرمایه‏ای از شمار قابل توجهی از مطبوعات جمع‏آوری شده و پژوهش بر اساس موادّ گردآمده در این بانک آغاز گشته است.
    مرحلۀ اوّل طرح، چنان‌که پیش‏بینی شده بود، به مرور مطبوعات منتشرشده از آغاز تاریخ مطبوعات تا ۱۳۰۰ شمسی اختصاص دارد. پژوهشگران گروه از ابتدای سال ۱۳۹۴ تهیۀ گزارش‏های مربوط به نشریات دورۀ پیش از انقلاب مشروطه (موسوم به دورۀ بیداری و مقارن با سلطنت ناصرالدین شاه) را در دست گرفته و تا انتهای سال ۱۳۹۴ پنج گزارش تفصیلی به سرپرست طرح، حسن میرعابدینی، تحویل داده‏اند. در این گزارش‏ها نتیجۀ بررسی دورۀ کامل روزنامه‏های تربیت (۱۳۱۴ تا ۱۳۲۵ق)، گنجینۀ فنون (۱۳۲۰ق)، اختر (۱۲۹۲-۱۳۱۴ق)، قانون (۱۳۰۷-۱۳۱۵ق)، ثریا (۱۳۱۶-۱۳۱۸ق)، بر حسب الگویی کاربردی و معیّن، ارائه شده تا خود مادۀ اولیۀ تحریر اثر اصلی به قلم حسن میرعابدینی قرار گیرد.
    از آغاز سال ۱۳۹۵ چهار نشریۀ دیگر در دست بررسی پژوهشگران قرار گرفته است: حکمت (۱۳۱۰ تا ۱۳۲۹ق)، ادب (۱۳۱۶ تا ۱۳۳۰ق)، نوروز (۱۳۲۰ تا ۱۳۲۲ق)، فرهنگ (۱۲۹۶ تا ۱۳۰۸ق). مطابق زمان‏بندی پیش‏بینی‌شده، گزارش‏ها تا پایان بهار ۱۳۹۵ به سرپرست تحویل داده خواهد شد تا در کار تحریر اثر جامع از آنها استفاده شود.
    از محصولات جانبی این طرحِ مفصّل اثرِ در دستِ نگارشِ دیگری است با عنوان چهره‏های شاخص ژورنالیست به قلم جعفرشجاع کیهانی. در این اثر، که به‌صورت دفترهایی مسلسل نشر خواهد یافت، زندگی و آثار برخی از ﺗﺄثیرگذارترین صاحبان قلم در عرصۀ مطبوعات در بافتی تاریخی شرح و تفسیر خواهد شد. در سال ۱۳۹۴ و تا کنون فصل‏های مربوط به میرزاصالح شیرازی، میرزاملکم و فصل مشبعی مختصّ روزنامۀ قانون به رشتۀ تحریر درآمده است.
طرح بررسی و بازخوانی دست‏نوشته‏های نیما یوشیج
    این طرح از خرداد ۱۳۹۳ در گروه ادب معاصر (با همکاری کتابخانه) در دست اجرا قرار گرفته است. تا کنون دو سوم از مجموع انبوه یادداشت‏ها در کتابخانه تصویربرداری و سپس به دست همکاران طرح، آقایان دکتر سعید رضوانی و دکتر مهدی علیایی‏مقدّم، در گروه‏های هفت‌گانۀ موضوعی، با زیرگروه‏های متعدّد، تقسیم‏بندی شده است. این گروه‏ها بدین قرارند:
    ــ شعر؛
    ــ دست‏نوشته‏های غیرشعری؛
    ــ دست‏نوشته‏های نامرتبط با هنر و ادبیات؛
    ــ تصحیحات (در آثار نیما توسّط خود او)؛
    ــ منابع و مآخذ (دست‏نوشته‏هایی که از منابع و مآخذ مورد استفادۀ نیما خبر می‏دهند)؛
    ــ دست‏نوشته‏های فرانسه (پاره‏ای واژه‏ها و عبارت‏ها به زبان و خطّ فرانسه که در دست‏نوشته‏ها به چشم می‏خورد)؛
    ــ روجا (دست‏نوشته‏های طبری).
در سال ۱۳۹۴، در کنار دسته‏بندی یادداشت‏ها، بخش عمدۀ شعرهای تا کنون منتشر نشدۀ نیما نیز از روی تصاویر استنساخ شده است. در حال حاضر نیز همکاران طرح مشغول تصحیح نهایی و آماده‏سازی این شعرها، که عددشان از ۱۰۰ قطعه فراتر می‏رود، برای چاپ هستند.
طرح بررسی شیوه‏های تاریخ ‏ادبیات ‏نگاری
    در سال ۱۳۹۴ دفتر چهارمِ مروری بر تاریخ‏نگاری ادب معاصر به قلم حسن میرعابدینی در ۱۲۰ صفحه منتشر شد. این دفتر آخرین جلد از این عنوان است.
    با اتمام انتشار سری مروری بر تاریخ‏نگاری ادب معاصر، در سال ۱۳۹۴ حسن میرعابدینی نگارش اثری چند‏جلدی در چهره‏نگاری نویسندگان معاصر را در دستور کار قرار داده است. نگارش دفتر اوّل و دوم از این مجموعه با عنوان تک‏چهرۀ نویسنده به پایان رسیده و هر دو دفتر در دست ویرایش و آماده‏سازی برای تولید است. در دفتر اوّل، سیمای کلّی و دقیقی از طالبوف، میرزاحبیب، خسروی، صنعتی‏زاده، مسرور و نثری در ۸۰ صفحه، و در دفتر دوم چهرۀ کاملی از مشفق کاظمی، حجازی، مسعود، خلیلی، منصوری، مستعان، فاضل و افغانی در ۷۲ صفحه به رسم درآمده است که در تصحیح و تکمیل اطلاعات زندگی‌نامه‏ای و کتاب‌شناختی هریک از اینان بسی اهمیت دارد و در کار تاریخ‏نگاری ادبیات معاصر سندیّت خواهد داشت.
    در ضمن، در ادامۀ برنامه‏ای که گروه با هدف بررسی شیوه‏های تاریخ‏ادبیات‏نگاری به منظور گزینش شیوۀ مناسب برای نگارش تاریخ ادبیات فارسی پیش گرفته است، آقای موسی اسوار سیر تاریخ‏نگاری ادبیات عربی را در دست مطالعه و تحریر دارند، و مقالۀ مطوّل «ادبیات و تاریخ‏نگاری آن» به قلم طه حسین را ترجمه کرده‏اند. این مقاله، که با اهمّ دستاوردهای جدید و امروزی دربارۀ تاریخ‏ادبیات‏نگاری همخوانی دارد و در آن شیوه‏های سنّتی تاریخ‌ادبیات‏نگاری آماج انتقاد عالمانه قرار گرفته است، پس از چاپ در نامۀ فرهنگستان به صورت ضمیمۀ نامۀ فرهنگستان نیز منتشر خواهد شد و در دسترس مخاطبان قرار خواهد گرفت. احمد سمیعی(گیلانی) نیز در مقالۀ «ادبیات فرانسه، پویائی و تاریخ آن»، گزارشی از اثر دو جلدی معتبری به همین نام تهیه کرده است که، به قلم نه تن از استادان دانشگاه و مراکز علمی معتبر، تحتِ نظرِ ژان ایو تادیه ﺗﺄلیف شده و در آن تحوّلات تاریخ ادبیات فرانسه در مسیر تاریخ نشان داده شده است. این مقاله نیز به‌صورت ضمیمۀ نامۀ فرهنگستان منتشر خواهد شد.
طرح تهیۀ کتاب‌شناسی ادبیات معاصر فارسی
    از محصولات این طرح تا کنون ۲ عنوان منتشر شده است: کتاب‌شناسی ادبیات داستانی معاصر از مشروطه تا ۱۳۸۹، زیر نظر فریده رازی، به‌همراه مستدرک آن (در این جزوه، خطاهایی که از راه پایگاه کتابخانۀ ملّی به کتاب‌شناسی راه یافته بود تصحیح شده است)؛ و کتاب‌شناسی نقد و بررسی ادبیات داستانی معاصر، زیر نظر حسن میرعابدینی. در سال ۱۳۹۴ جلد دوم کتاب‌شناسی نقد و بررسی ادبیات داستانی معاصر که به آثار آل‌احمد، چوبک، دانشور و گلستان اختصاص دارد در دست تهیه قرار داشته و اکنون در مرحلۀ بازبینی است.
طرح تطوّر مضامین داستانی
    تولیدات این طرح با انتشار ۵ اثر تقریباً به پایان رسیده است. آنچه باقی مانده انتشار دفتر سومِ معرفی و بررسی آثار داستانی و نمایشی به قلم بهناز علی‏پور گسکری و دفتر دوم فرهنگ واژه‏ها و عبارت‏های اصطلاحی در ادبیات داستانی و نمایشی به قلم سعید رفیعی خضری است. در سال ۱۳۹۴ هر دو اثر در دست تحریر بوده‏اند و امید است که تا نیمۀ سال ۱۳۹۵ به‌صورت ویراسته آمادۀ انتشار شوند.
چشم‏اندازی از طرح‏های آینده
    گروه ادب معاصر همواره کوشیده است اجرای طرح‏های پژوهشی و برنامه‏هایی را در دستور کار خود قرار دهد که تحقیق و تفحص در آن زمینه‏ها دچار خلأ چشمگیر است و به‌رغم ضرورت و اهمیت، چنان که باید در معرض دید و پژوهش محققان قرار نگرفته‏اند؛ از آن جمله است ادبیات ترسّلی، ادبیات خطابه‏ای و منبری، و سفرنامه‏ها. امید می‏رود، با پیشرفت کار در طرح ادبیات ژورنالیستی، که گروه اینک امکانات اندک و نیروهای خود را برای آن بسیج کرده است، طرح‏های دیگر نیز عملاً و در آینده‏ای نزدیک در دستور کار قرار گیرند.
انتشارات
    ــ مجلۀ بازخوان
    انتشار این نشریۀ داخلی از سال ۱۳۹۲ با هدف ارائۀ گلچینی از بهترین و خواندنی‏ترین مقالات منتشر در مطبوعات روز در دستور کار گروه ادب معاصر قرار گرفته است. اکنون بیش از دو سال است که فصلنامۀ بازخوان با دبیری خانم مژده دقیقی مرتباً نشر می‏یابد و در میان اهل قلم جایگاه پسندیده و درخوری کسب کرده است. ازآنجاکه گردانندگان بازخوان به‌اقتضای مراودات کاری با مطبوعات ارتباط پیوسته دارند، تعاملی دائمی بین گروه ادب معاصر و ارباب نشریات در جریان است که بعضاً در امور جانبی دیگر نیز مفید فایده و کمک‌رسان است. در سال ۱۳۹۴ سه شماره (۷، ۸، ۹) از بازخوان منتشر شد و شمارۀ دهم (زمستان ۱۳۹۴) زیر چاپ است.