استعاره در اصطلاح‌شناسی (بررسی واژه‌های مصوّب حوزۀ رایانه و فنّاوری اطلاعات)

استعاره در اصطلاح‌شناسی

(بررسی واژه‌های مصوّب حوزۀ رایانه و فنّاوری اطلاعات)

 
مرضیه چوپان‌زاده (پژوهشگر گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی)

آویشن محضری (عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی)

 
چکیده: این مقاله حاصل پژوهشی در اصطلاحات استعاری در حوزۀ رایانه و فنّاوری اطلاعات است. در این پژوهش ۶۷۱ واژۀ مصوّب فرهنگستان در حوزۀ رایانه و فنّاوری اطلاعات مورد بررسی قرار گرفت. نخست، در این مجموعه اصطلاحات استعاره‌های پایۀ حوزۀ رایانه و فنّاوری اطلاعات شناسایی و دسته‌بندی شد. برخی از استعاره‌هایی که مبنای شکل‌گیری اصطلاحات این حوزه قرار گرفته‌اند عبارت‌اند از: دنیای مجازی دنیای واقعی است (دولت الکترونیکی)؛ دنیای مجازی مکان است(درگاه)؛ رایانه انسان است(هوش مصنوعی)؛ رایانه محیط کار است(پروندۀ داده‌ها)؛ دنیای مجازی عرصۀ تهاجم است (خرابکاری رایانه‌ای). سپس این استعاره‌ها مورد بررسی تطبیقی ‌فارسی ‌ـ ‌انگلیسی قرار گرفت. بر اساس یافته‌ها، دو راهکار اصلی برای معادل‌گزینی آنها اتخاذ شده بود: ۱) معادل‌گزینی مفهومی (به دو روش استعاری و غیراستعاری)؛ ۲) معادل‌گزینی تحت‌اللفظی، که بسامد بسیار بالای آن حاکی از این است که الگوهای استعاری را می‌توان از جامعۀ زبانی و فرهنگی به جامعۀ دیگر منتقل کرد، زیرا سازوکارهای درک در انسان عمدتاً استعاری است. اما در مورد تک‌استعاره‌های فرهنگ‌وابسته، معادل‌گزینی مفهومی راهکار مناسب‌تری است.
 
کلیدواژه‌ها: اصطلاح‌شناسی، استعاره، واژه‌های مصوّب فرهنگستان، واژه‌های رایانه و فنّاوری اطلاعات، معادل‌گزینی مفهومی، معادل‌گزینی تحت‌اللفظی